"Ne mutlu Türküm diyene." "Bağımsızlık benim karakterimdir."
"İnsanlara hürriyet, milletlere istiklal." "Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez."

Yazarlar

RƏSULZADƏNİN ƏMANƏTİ Yaxud Ankaradakı Azərbaycan Kültür Dərnəyində qorunub saxlanan istiqlal davası tarixi haqda

Zabil MÜQABİLOĞLU
Bayandır sokak 2, 37 taksim, 6 Kızılay, Ankara. Bu ünvanda balaca bir Azərbaycan yerləşir. Həm də bu Azərbaycan 1918-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini özündə yaşadır. Buradakı Azərbaycan Kültür Dərnəyi Şərqdə qurulmuş ilk demokratik cümhuriyyətin simvollarını, tarixini, onun qurucularının ideyalarını hər zaman qoruyub saxlamağa, yaşatmağa, gələcək nəsillərə ötürməyə çalışıb. 1949-cu ilə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin başçılığı ilə yaradılan Azərbaycan Kültür Dərnəyinin ofisində qəribə ab-hava var.
Oradakı insanlarla söhbət edəndə, otaqları gəzəndə, arxiv materiallarını vərəqləyəndə adama elə gəlir ki, illərlə mühacirətdə Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparan Rəsulzadə və onun silahdaşları ilə söhbət edirsən. Azərbaycan Kültür Dərnəyin ofisində o zaman mühacirətdə yaşayan və Azərbaycan uğrunda mübarizə aparan dəyərli soydaşlarımızın iztirabları, ağrı-acıları duyulur, oradakı sənədlərə, arxiv materiallarına nəzər salanda həmin şəxslərin nə qədər böyük işlər gördüyü, hansı yollardan keçdiyi, necə böyük amallar uğrunda mübarizə apardıqları görünür.
Qapını açan şəxsin kimliyini sonra öyrəndim - Azərbaycan Kültür Dərnəyinin İdarə Heyətinin üzvü Səlcuq Önal. Dərnəyin baş katibi Tuncer Kırhan Azərbaycandan gəldiyimi və “Yeni Müsavat” qəzetindən olduğumu bilən kimi mənimlə ən yaxşı söhbət edə biləcək şəxsin elə S.Önal olduğunu deyir. Dərhal Azərbaycan Kültür Dərnəyinin başqanı Cəmil Ünalı xəbər alıram. Bir neçə gündür xəstə olduğunu və dərnəyə gələ bilmədiyini deyirlər.
Daha sonra S.Önaldan öyrənirəm ki, dərnəyin İdarə Heyətinin 11 üzvü var. S.Önal özü 33 ildir İdarə heyətinin üzvüdür. Eyni zamanda Bakı-Türk Federasyonunun baş katibidir. Onunla dərnəyin indiki durumu, fəaliyyəti, gələcək planları, Azərbaycanla əlaqələri və sairə barədə danışdıq.
S.Önal bildirdi ki, dərnəyin əsas fəaliyyəti Azərbaycana, Türkiyəyə yönəlik tədbirlər keçirmək, tarixi dəyərləri qoruyub saxlamaq, milli bayramları qeyd etmək, tarixi həqiqətləri üzə çıxarmaq, mədəni irsi qoruyub saxlamaq və digər bu kimi məsələlərdən ibarətdir: “Bu dərnək bizə Azərbaycan, millət, dövlət davası aparmış böyük, mübariz kişilərdən əmanət qalıb. Bunu yaşatmaq, Rəsulzadə kimi böyük öndərimizin ideyalarının, amallarının geçəkləşməsi uğrunda işimizi davam etdiririk. Məqsədimiz Azərbaycan üçün iş görmək, Xocalı, 31 mart soyqırımları ilə bağlı iş aparmaq, Dağlıq Qarabağ problemi ilə bağlı həqiqətlərin dünyaya çatdırılmasında soydaşlarımıza yardımçı olmaqdır”.
S.Önalın sözlərinə görə, dərnəyin “Azərbaycan Türk Kültür Dərgisi” adlı jurnalı çıxır: “Bu jurnal 1952-ci ildən nəşr olunur. O zamanlar "Azərbaycan" adı ilə nəşr olunurdu. Sonradan dəyişdi. Arxiv sənədlərinə baxanda görürük Rəsulzadə və silahdaşları o zaman nə qədər böyük işlər görüblər. Nə qədər çətinliklər və məhrumiyyətlər içərisində Azərbaycan davası aparıblar və bu jurnalı nə qədər maddi sıxıntılar içərisində çıxarıblar. Onların heç biri maddi baxımdan zəngin olmayıblar, amma ideyaları o qədər böyük, mübarizə eşqi o qədər güclü olub ki, ən ağır şərtlər altında Azərbaycan davası aparıblar, hələ də qiyməti tam verilməyən mücadilə veriblər. Arxiv sənədlərini vərəqləyəndə, o dövrdə onların gördüyü işlərlə bağlı materialları oxuyanda bəzən mən saatlarla bu otaqda ağlamışam. O insanlar nə qədər əzab-əziyyət, iztirablar çəkiblər. İndi nə var ki, Türkiyədə Azərbaycan haqda danışmağa. Rəsulzadənin dövründə, lap elə 80-cı illərdə burda Azərbaycan davası aparmaq o qədər də asan deyildi. Hərə bir tərəfdən təzyiq edirdi. Hələ bizim fəaliyyətimiz dövründə İran və Rusiya səfirlikləri bu dərnəyin qapadılması üçün dəfələrlə Türkiyəyə nota veriblər. Amma biz mübarizəmizdən dönmədik, babalarımızın bizə əmanət qoyub getdiyi Azərbaycan davasını davam etdirdik və elə bir vəziyyət yarandı, 80-ci illərdə biz küçəyə çıxıb “Rədd olsun Rusiya!”, “Rusiya Azərbaycandan əlini çək!” deyəndən beş dəqiqə sonra 2 min nəfər bizə qoşulub meydana çıxırdı. Amma indi bu şüarla meydana çıxsaq hamı bizə gülər. Tarix şərtləri dəyişdirir".
S.Önalın sözlərinə görə, jurnalı yalnız öz güclərinə nəşr etdirirlər. İmkan olanda ayda bir dəfə, olmayanda isə bir neçə aydan bir çıxarırlar: “Quzey və Güney Azərbaycandan olan tələbələr gəlib burda arxiv sənədləri ilə işləyirlər, Azərbaycandan olan müəllimlər burda araşdırma aparırlar. Azərbaycanda dostlarımız var. Bunların öndə gələnləri arasında Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbər, AXCP sədri Əli Kərimli, "Yeni Müsavat" qəzeti və başqaları var. Azərbaycandakı vəziyyətdən xəbərdarıq və durumun düzəlməsini, ölkənin daha da inkişaf etməsini istəyirik. Bu dərnəkdəki fəaliyyətimiz tam təmmənasızdı. Hamımız demək olar dövlət işində çalışırıq. Amma bununla belə həftənin 6 günü dərnək açıq olur və hamımız gəlib burda hansısa bir işlə məşğul oluruq. Burdan fikir çıxır, bura bizə əmanət olunan fikir mərkəzidi".
S.Önal Müsavatın yüz illik yubileyinə hazırlaşdıqlarını dedi. Onun sözlərinə görə, hər il Azərbaycanın milli bayramı və digər tarixi günlər qeyd olunur, müxtəlif aksiyalar keçirilir: “Məsələn Bursada Türkiyə-Ermənistan futbol matçında yaşanan bayraq qalmaqalından sonra bizim Bursa şöbəmiz orada minlərlə bayraq payladı”.
Daha sonra dərnəyin otaqlarını gəzirəm. Divarlardan Atatürkün, Rəsulzadənin, Elçibəyin, dərnəyin başqanı olmuş şəxslərin, Azərbaycanın məşhur şair və yazıçılarının, 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalan ziyalılarımızın portretləri asılıb. Onu da öyrənirəm ki, bir neçə gün öncə mərhum prezident Əbülfəz Elçibəyin xanımı və oğlu da bu dərnəyə baş çəkiblər.
S.Önal bu barədə danışmaq istəməsə də, mən aldığım məlumatlarım əsasında ondan bu dərnəyə alternativ qurumlar yaratmaq cəhdlərinin arxasında hansı qüvvələrin dayandığını soruşdum. O isə belə məsələlərin olduğunu, amma bunun üstünə getmək istəmədiyini bildirdi.
Dərnəkdəki söhbətimizdən sonra Əsri Məzarlığına yollandıq. Məzarlıq o qədər böyükdür ki, küçələrə bölünüb.
Rəsulzadənin məzarı olan küçəyə isə Azərbaycan Kültür Dərnəyinin təşəbbüsü ilə 28 may küçəsi adı verilib. Rəsulzadənin anıt qəbiri bu məzarlıqda yeganə anıt qəbirdir.
Səlcuq bəy dedi ki, vaxtaşırı bu məzarı ziyarət edərək mənəvi rahatlıq tapırlar: “Hələ sovetlər dönəmində bu məzar bizim ziyarətgahımız idi. Bura gəldiyimizin mində birini doğma babalarımızın məzarına getməmişik. Tanıdığımız, tanımadığımız insanlar bura gəlir, məzar daşını öpüb qucaqlayır, onunla söhbət edirlər, sonra da kiçik kağız parçalarına sözlər yazılmış notları məzar daşına yapışdırıb gedirlər. Bu məzar bizim müqəddəs məbədimizdir”.
Beləcə, biz də Rəsulzadənin məzarı qarşısında sayğı duruşuna keçir, cümhuriyyətimizin və bayrağımızın banisinin qarşısında baş əyib Əsri Məzarlığından ayrılırıq.
Zabil MÜQABİLOĞLU Bakı-Ankara-Bakı
19 Mayıs 1943 Tarihli Gençlik Parkı

Tuncer KIRHAN

'Gençlik Parkı, Ankaralıların ve Anadolu insanının yaşamında iz bırakan tutkuların, eski bir fotoğrafa yansıyan hüzünlü tebessümüdür.'

Bahar gelince insanın kanı oynar sözü doğrudur. Bizim kuşağın kanıda çocukluktan kalma bir heyecanla hep 23 Nisan günlerinde oynar. Çünkü, milli hakimiyet o gün gökten indirildiğine inanılan bir gücün, bir şahıstan alınarak, demokrasi ve ulusal egemenlik adına TBMM'ye verilmişti.

Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın dehasından çıkan muhteşem donanımlı tarihi gün,  çocuklara bayram olarak verilirken dünyada da bir ilk başarılmıştı.

 Şevket Süreyya'nın 'Tek Adam' adlı eserinde,'23 Nisan 1920'de güneşli bir Ankara...' diye başlayıp olağan üstü bir tasvirle anlatılan tarihi günün yıl dönümünde, dostlarımızla Gençlik Parkı'na gittik.

 Nostaljik duygular içinde gezinirken, parkta yapılan önemli makyajdan etkilenmedik desem yanlış olur.

Ancak, anılarda önemli bir yeri olan Gençlik Parkındaki abartılı makyajı görünce, gezip eğlenme mekanı olmaktan öte, (fast food) ayak üstü bir yer olduğu kanısı oluştu içimizde. Ankara'da bu tip işler hep yapılıyor derken, Altındağ ilçesinde restorasyon diye yeniden yapılan sözde tarihi evler gibi, burada da her şeyin yenilendiğini, pahalı ve yeni malzeme üzerine monte edilmiş oyuncakları görünce hayretlerimizi saklayamadık.

Gençlik Parkı'nda, Cumhuriyeti inşa edenlerin ulusalcı anlayışı yansıtılmamıştır.

275.000 metrekare alana ilave bir şey mi yapılmıştır? Hayır. Renk ve ışıkları artırılan dönme dolaplar yerli yerindedir. Ankara'nın yaz sıcağında denizi yaşatan havuz yerinde duruyor olsa da sandallar yoktur.

Belediyecilikte,popüler bir ifadeyle, 'kentsel dönüşüm ve rekreasyon diye bir şey tutturmuşuz. Ne var bu rekreasyon içinde? Demek gerekirse,çoğu tarihi eserlerimizde olduğu gibi, önemli kültür enstrümanları yerine koyulan, büfeler, çay evleri, küçük lokantalar ve bir iki küçük salondan oluşan kapalı mekanlar, renkli yürüme yolları, çim ve çiçekleri de sayarsak rekreasyonun çerçevesini çizmiş oluruz.

Gençlik parkının  güzelim çınarları, ıhlamurları, akasya ve nergisleri,incelikle tasarlanmış yetmiş yıllık bir doğa eseridir.

Böylesine geniş amaçlı bir mekanda, bildiğimiz aile çay bahçeleri ve Zeki Müren gibi sanat güneşinin halkla bütünleştiği gazinolar yok sayılmıştır. Gazinolar olmayınca sahne sanatları da yok sayılmıştır. Hem ne demişlerdi(!) bu konuda bilen bilir.

Dünyanın önemli kentleri parklarıyla anılırken, bizim başkentimizin bir amblemi dahi yoktur. Sakın 'var' demeyin, o, öncekinden beter. Üstelik alıntı olduğunu tüm Ankaralılar biliyor. Ankara'nın şekil almış bir taşı bile logo olacakken, şaşı bakan bir kedi  neyin nesidir, anlamış değiliz.

 Gençlik Parkı'nın ilk tasarımı, 23 Nisan 1920'de ilk meclis binasında şekillenen ve Cumhuriyetle başlayan çağdaş kentleşme ile başlarken, o günlerin bozkırına çizilen modern Ankara resmini yaratma sevdası ve ahengi vardır.

1936'nın teknolojik araç ve gereçleriyle bataklık bir alan üzerinde bulunan futbol sahasının genişletilen ve altı yılda tamamlanan Gençlik Parkı, 19 Mayıs 1943 tarihinde açılmıştır.Bu tarih, Atatürk ve 18 arkadaşının, yani 19 Mayıs 1919'un 19 atlısının Samsun'a ayak bastığı tarihin yıldönümüdür.

19 Mayıs etkinlikleri, 28 Haziran 1938'e kadar, Samsun ilinde kurulan panayır ve sportif yarışmalarla anılırken, bu tarihin bir bayrak olması ve parka 'gençlik' adının verilmesinin mimarı Atatürk'ün Samsun'a çıkışında yaveri, aynı zamanda spor adamı süvari Albay Cevat ABBAS'tır.

Bugünkü makyaj ve rekreasyon içinde bu önemli isim ve vurgular yoktur. O günkü Ankara'yı imar eden Ankara valisi aynı zamanda Belediye Başkanı Nevzat TANDOĞAN' da yoktur. ATATÜRK'te yoktur, dönemin Başbakanı İNÖNÜ'de yoktur.

Gençlik Parkı'nda tarihle özdeş olan ve havuz başında nice fotoğraflara konu olan, tunçtan kız heykelleri de yoktur. Tunç heykelleri arayıp sorduk, kuytu bir mekanda mahzun ve ağlar halde bulduk.

Gençlik Parkı'nın eski halinde,havuz kenarına gerdanlık gibi dizili Fenerbahçe ve Karadeniz Restoranlarını göremedik. Japon aile gazinosu ve Luna Park Aile Gazinosunu göremedik. Duhuliyeden müzik dinleyen aileleri, kocaman çay bahçelerini, minyatür trenleri, kayıkları göremedik.

Cömertçe hazırlanmış yürüme yollarını, yapay mekanları, ışık efektlerini, uzak doğu ürünü plastik koltukları ve takip edilme hissi yaşatan üniformalı güvenlik görevlilerini gördük.

Bilindiği gibi, park ve bulvarları süsleyen heykeller, ülkelerin kültür ve tarihini yansıtır. Gençlik Parkı da bu tür eserlerden mahrumdur. Güney kapısı yakınında küçük bir tiyatro salonu önünde kavuklu, kaftanlı ve belinde ney olan, kaidesindeki ifadeye göre, 17.yüzyılda yaşamış, asıl adı Buhurizade Mustafa Efendi olan ITRİ isimli Mevlevi müzik adamının heykelini gördük.

 Gençlik Parkı'nın en görkemli heykeli ise kabul salonu önündeki Kazakistan devlet başkanı Nazarbayev'e aittir. Bu eseri görünce, Orhan Veli'nin;"Gemliğe girerken denizi göreceksin, sakın şaşırma." Dediği gibi şaşırıp kaldık.

Yirmi yıldan bu yana, Ankara'da benzer uygulamaları hep izledik. Çayyolu gibi Ankara'nın modern çehresi olan bir yerleşkedeki bulvara; "Şeyh Mucibulrahman Bangda Bungda Bulvarı" ismini vermek,yazışmalarda,"açık adres" sorusu karşısında, olası imla hataları nedeniyle sorun yaşatacak kadar yanlıştır.

Kim ne derse desin, Ankaralılar betonlaşma içinde bir kültür erozyonu yaşamaktadır. Elbette ki vefa güzel bir duygudur. Geçmişine sahip olamayan toplumların geleceği olmaz, sözünden hareketle diyebiliriz ki;

Gençlik Parkı'nın önemli bir eksiği kültür müzesidir. 275.000 metre kare alan içinde yer verilecek mütevazı bir müzede Nevzat TANDOĞAN'ın'ın,Cevat ABBAS'ın Ankara'nın simgesi SEYMENLER'in, Cumhuriyetimizin kurucusu yüce ATATÜRK'ün 19 Mayıs destanı gelecek nesillere anlatılmalıydı.

Tüm ulusumuzun 'Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı'nı kutlarken onu yaratanları rahmet ve minnetle analım.

Babasızlar için...

Can DÜNDAR

Yalnızlar için Sevgililer Günü yazısı yazmışlığım var. Ama bunca yıl yetimler için Babalar Günü yazısı yazmadığımı fark ettim.

Fark ettim; çünkü artık ben de onlardan biriyim.

Bu, ilk babasız Babalar Günüm benim…

* * *

Oysa ne kadar da kalabalıkmışız.

Kundaktan itibaren üzerine gerilen kanatlardan mahrum kalmış, sessiz, savunmasız bir orduda askere alınmış gibi hissediyor insan…

Günün birinde herkesin gönülsüz kaydolacağı, mahzun bir yetimler ocağı…

O babasına sarılmış mutlu çocuklardan reklam panoları, evlatları babalarını sevindirme yarışına davet eden renkli alışveriş çağrıları, babayla geçirilecek mesut bir günün etkinlik duyuruları, “Babamı seviyorum” temalı duygusal köşe yazıları…

Meğer “babalılar”ın bu şenliği, “babasızlar”ın yarasına tuz ekermiş.

* * *

Geçen Aralık’ta babamı kaybettiğimde arayan Ahmet Davutoğlu, taziye niyetine bir hadisten söz etmişti:

Adamın biri Hazreti Peygamber’e gitmiş, nasihat istemiş.

“-Baban vefat etti mi” diye sormuş Hazreti Peygamber:

“-Etti, ya Resulullah” demiş adam…

Hazreti Peygamber, “Öyleyse sana nasihat olarak babanın vefatı yeter” cevabını vermiş.

* * *

Çünkü yaş almak, evden ayrılmak, evlenmek filan değil, babadan kopmak bitiriyor çocukluğu insan hayatında…

O büyük dayanaktan yoksun kalmak büyütüyor bir anda…

Çöken duvarın dibinde filizleniyor Ademoğlu aslında…

Yas günümde arayan Sezen Aksu, “Çocukluğun elinden alınmış gibi olursun şimdi” demişti.

Aynen öyle…

İnsanoğlu, evlatlığını da defnediyor babasıyla birlikte…

Önce tutamaksız kalmış gibi sendeliyor.

Sonra onsuz yürümeyi öğreniyor.

Ve ardından özlemin sonsuzluğu başlıyor.

* * *

İnsan, babası sağ iken bilemiyor, tahmin etse de konduramıyor:

“Bu, onu son görüşüm mü?”

“Elini son öpüşüm mü?”

“Yoksa son Babalar günüm mü?”

O yüzden son kezmiş gibi doyasıya görmek, öpmek, sevmek gerekiyor.

Öyle yapabildiğim için şanslı sayıyorum kendimi…

Bir süre önce mensubu olduğum ve istemeden koptuğum “babalılar” dünyasındaki kardeşlerime de bunu tavsiye ediyorum.

Yeni katıldığım “babasızlar alemi”ne gelince…

Herhalde bugün onlarla mezarlıkta buluşacağız.

Babalarımızın saçı yerine taşını okşuyor olacağız.

Benimkinde Cahit Sıtkı’dan bir şiir kazılı…

Babama, unuttuğu bir türküyü hatırlatan mısralar…

Bütün babalara armağan olsun:

* * *

“Öldük, ölümden bir şeyler umarak,
Bir büyük boşlukta bozuldu büyü...
Nasıl hatırlamazsın o türküyü,
Gök parçası, dal demeti, kuş tüyü,
Alıştığımız bir şeydi yaşamak…”

Büyük proje

Altemur KILIÇ

Yeni Anayasa’da “Türklük”  kavramının değiştirileceğinden, hatta tümüyle kaldırılacağından artık açıkça söz ediliyor.  “Türkiyelilik” veya “Anayasal vatandaşlık” olacakmış. Bu konuda bu “büyük oyunun” tarihi kökenleri hakkında çok yazdım. Oyun eskiden “İpek Yolunu” Türklerden kurtarmak, sonra da bütün Türklerin birleşmesine engel olmaktı... Şimdi ise amaç “su ve petrol yollarını” Türklerin kontrolünden kurtarmak, Türkiye’yi parçalamak, bölmek! ABD’nin Batı’nın bölgedeki çıkarlarının muhafızı  Büyük Kürdistan- olmalı ve Büyük Orta Doğu Projesi’ne geçerek “Ilımlı İslam Devleti” olacak Türkiye de figüran! Bölgedeki çıkarlar Amerika ve Batı için o kadar önemli ki “Atlantik Konseyi” 13-15 Nisan 2009’da bu konuda bir sempozyum düzenlemiş. Türk medyasına pek yansımayan bu toplantıda aralarında bulunan Kürt politika belirleyicileri ve Kürt bölgesel hükümetinin üyeleri ile önde gelen Türk kanaat öderleri “opinion maker” ve propaganda uzmanlarıyla Türkiye ve Irak’ta kıdemli resmi makamlarla öncelikle Türk-Irak ilişkilerinin Batı’nın çıkarları için nasıl düzenleneceğini konuşmuşlar ve bir rapor haline getirmişler. Rapora, kaleme alanın adına izafeten “David Phillips Raporu” adı verilmiş. Rapordaki ilginç bazı başlıklar;  “Karşılıklı çıkarların tespiti-Türk görüşü ve çıkarları-Kürt görüşü ve çıkarları-İran görüşü ve çıkarları-ABD/AB görüşü ve çıkarları-ekonomik bağların teşviki-Kerkük’ün statüsü ve sorunu barış içinde çözmek-Irak Kürdistanı’nda iyi yönetim-azınlık haklarını geliştirmek-PKK varlığı”...

***

Raporun takdiminde özetle şöyle deniyor:  “Orta Doğu bölgesindeki en hassas ve geleceği parlak ilişkilerden biri Türkiye ile Irak arasındaki ilişkidir, bu iki ülke de ABD için çok önemlidir. Türkler, Kürt Bölgesel Yönetimini (KBY), PKK terörist grubuna karşı yeterince sert olmamakla suçladılar. Diğer yandan, Türkiye istikrarlı bir Irak’ın kendi avantajına olduğunun farkında ve Irak Kürdistanı ile geliştirilecek ilişkilerin enerji ve ticaret alanlarında kendisi için çok yarar sağlayacağının bilincinde. Iraklı Kürtler de Türkiye’ye kuşku ile bakıp, Türkiye’nin Kürt azınlığına davranış biçimini problemlerin kaynağı olarak gösteriyorlar.Dahası bu ilişki, Iraklı Kürtlerle Bağdat’taki merkezi yönetim arasındaki gerilim ile daha da karmaşık bir biçim alıyor. Bu gerilimlere rağmen veya belki bu gerilimler yüzünden, Türkler ve Iraklı Kürtler arasında bölgenin istikrarını sağlamak amacıyla pragmatik bir işbirliğine ihtiyaç var; özellikle ABD kuvvetleri Irak’tan çekildikten sonra.”
Sempozyumda esas alınan,  “Türklerle Irak Kürtleri Arasında Güven Tesisi”  adlı dokümanda bu diyaloglar için bir yol haritası çizilmiş; rapor, sivil toplumu işin içine katmanın önemini vurgulayarak, Türklerle Irak Kürtleri arasında güven tesis etmek için enerji, ekonomi ve güvenlik işbirliğinden, sınırlar boyunca azınlık haklarının geliştirilmesine kadar değişik alanlarda pratik öneriler sunmakta.

Sempozyumdan öneriler
Raporda, Türkiye ile Iraklı Kürtler arasındaki görüşmelerin geleceğine temel teşkil etmesi için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır:
* Irak Kürdistanı’nda Türk ticaretini ve yatırımını teşvik etmek için Habur kapısı ve Zakho, sınırın her iki tarafında da geliştirilmeli, transit işlemleri modernize edilmeli, sıkışıklığı azaltmak için ikinci bir sınır kapısı açılmalıdır. Türkiye ve Irak Kürdistanı karşılıklı olarak ticareti teşvik edecek ofisler açmalıdır. Ekonomik koşulları geliştirmenin, Türkiye’deki Kürtleri yatıştırmak gibi ek bir faydası da olacaktır.
* Türkiye ve KBY arasında enerji gelişimi ve ulaşım konularındaki işbirliğini beslemek için Irak federe devleti ve KBY, Irak Kürdistanı’ndan petrol ihracatına izin veren son düzenlemeler üzerindeki kurguları tamamlamalı, ulusal hidrokarbon ve gelir paylaşımı kanunlarını tamamlamalıdır. Bu programlar, Irak petrolünün üretimini hızlandıracak ve Nabucco boru hattının kârlılığını artıracaktır.
* Kerkük’ün ve diğer tartışmalı bölgelerin durumunu barışçıl bir çözüme kavuşturmak için ilgili taraflar, zorlukları aşmak için çabalarını yoğunlaştırmalıdır. Bu iş uzadıkça toplumsal şiddet olasılığı da aynı oranda artacaktır. Kerkük’ü vermek hiçbir Kürt politikacısının aşamayacağı bir kırmızı çizgi de olsa, Irak’ın 2005 Anayasasının 140. Maddesi içerisindeki parametrelerde, çarpışan iddiaları bağdaştıracak boşluk mevcuttur.
* Irak Kürdistanı’nın yönetimini ve azınlık haklarını geliştirmek için KBY, anayasasını müzakere etmeli ve hızla yerel yönetim için ademi merkeziyet düzenlemeleri ile insan hakları beyannamesini de içeren taslak anayasasını kabul etmelidir. Azınlık haklarını korumak ve teşvik etmek için KBY, azınlık okullarını finanse etmeli, kamu işlemlerinde azınlık dillerinin kullanımını sağlamalı ve azınlık yerleşim birimlerinin isimlerine, işaretlerine ve sembollerine izin vermelidir. Buna ilave olarak, yerel güvenlik birimi memurları, hizmet etmekte oldukları topluluğun etnisitesini yansıtmalıdır.
* Irak Kürdistanı’ndaki PKK varlığını ele almak için KBY, PKK lojistiğini kırmak üzere daha etkin bir çaba ile PKK kıdemli önderlerini yakalamalı, finans kanallarını yasaklamalı ve Kandil civarındaki kontrol noktalarını, dağ geçitlerini de içerecek biçimde sıkılaştırmalıdır. Üçlü Güvenlik Komisyonunun Iraklı delegeleri arasına daha fazla KBY temsilcisinin dahil edilmesi, istihbarat paylaşımına daha fazla Kürt yetkilisinin angaje olmasını sağlayacaktır.

Ve bam teli
Raporun Türkiye için en önemli önerisi şu:
“Atlantic Council’deki toplantıda yer alan Türk katılımcılar, sadece askeri çözüm ile PKK’nın yenilemeyeceği görüşünü savundular. Strateji, silahları bırakma, seferberliği kaldırma ve topluma kazandırma ile birlikte hali hazırda ” Türklük “ mefhumuna dayalı olan vatandaşlığın yasal tanımının değiştirilmesi olmalı.”
İşte bam teli bu... Ve şu sıradaki çabalarla ne kadar örtüşüyor.
Şu sırada, bu kadar iç ve dış baskı altında “Türk” olmak  “Türk’üm” demek ne kadar güç!..
Amerikalılar, “Amerikan”  olmanın ne demek olduğunu armalarındaki  “E Pluribus Unum” -Çoktan Teke- ibaresiyle bulmuşlar. Okul çocukları bu sorunun (Amerikan olmak ne demek?) cevabını böyle veriyor ve Amerikalı olmakla değil, hangi kökenlerden gelirlerse gelsinler  “Amerikan”  olmakla ve nimetleriyle övünüyorlar. Etnik gruplar “asimile” şikayetçi değiller, eritme kazanında entegre oldukları için mutlular.
Biz ise bunca badireden ve deneyimden sonra Türk olmayı tartışıyoruz...

Sarı Gelin ve Allahu Ekber Dağları

Güneri CIVAOĞLU
Çok sevilen “sarı gelin” türküsü için rivayet muhtelif.
Bunlardan birine göre ilk söylem “sara gelin”di. “Sara” bir Hıristiyan ismi. “Ermeni ismi” diyenler “zaman içinde bunun sare geline, sonra da halk dilinde sarı geline dönüştüğünü” iddia ederler.
Geçen pazar Şeffaf Oda’da konuğum Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile söyleşirken “bulunduğumuz coğrafyada müzikle ufuk turu” yapmıştık.
Bu arada “sarı gelinin etimolojik dönüşümleri” ekseninde “sara-sare-sarı” iddiasına işaret etmiştim.
Gerçekten türkünün Ermenistan başkenti Erivan’da söyleneni şöyle:
İrevan çarşı pazar
İçinde bir kız gezer
Elinde divit kalem
Dertliye derman yazar
..................
Sarı gelin, sarı kız
Ettin ömrüm yarı kız
Ermenicesi de şöyle:
Ambale para, para
Neynim amman, sarı gylin
Yes im siradzin çara
Ah merit mermi
Sarı gylin, sarı gylin, sarı gylin dardot yarim
Öylesine güzel bir şarkı ki Ermenilerin de sahiplenmesi doğal. (Sarı Ermenice de dağlı demekmiş.)

AZERİ ŞARKISI
Okuyuculardan ve özellikle Azeri kardeşlerimizden elektronik posta mesajları aldım.
“Sarı gelin bizim şarkımızdır” diyorlar.
Gerçekten en az 200 yıldır bu şarkı Azerbaycan’da söylenmekte.
Ben Bakan Davutoğlu’yla sohbetimizde rivayetlerden sadece birine işaret etmiştim.
Oysa “anonim” yani “yazarı belirsiz” bu güzelim türkü için iddialar çok.
“Sarı gelinin 12-13’üncü yüzyıla kadar uzanan bir geçmişi olduğundan” tutunuz “1918’de yapıldığına” kadar hepsi de duygu yüklü anlatımlar var.

NİNEN DEĞİL SİNAN (SANAN)
Örneğin akla daha yakın gelen bir rivayete göre Kürdi nağmelerle okunan “sarı gelin” 12-13’üncü yüzyılların türküsü...
Türk kökenli Kıpçakların bir adı da “Kuman”dır.
Kumanlara Ruslar “Polovets”, Ermeniler “Xartes”, Almanlar “Falben” diyorlarmış...
Ne ilginçtir ki bu üç kelime de “sarışın” anlamına geliyor.
Çünkü Kıpçaklar, sarışın, açık renk gözlü ve güzel insanlarmış.
Azerbaycanlı şair Hüseyin Cavid, sonraları Sovyetler Birliği’nin imha ettiği  “Şeyh San’an” adlı yapıtında, bir efsaneyi anlatır.
Arabistan’dan Kafkaslara İslam dinini yaymak için gelen Şeyh San’an (Sinan) Kuman kökenli Tiflis-Gürcü padişahının güzel kızı Humar hanıma âşık olur. Kıza Müslümanlığı kabul ettirir, birlikte kaçarlar.
Sonrası için değişik anlatımlar var.
İşte bunlardan üçü...
Kralın kılıcının Şeyh San’an’ın göğsünden girip sırtından çıktığı ve arkasındaki kızı Humar hanıma da saplandığı, ikisinin de öldüğü...
Dağlarda kaynar suların altında kaldıkları...
Onları korumaya gelen 40 İslam savaşçısıyla birlikte, kralın askerleriyle dağlarda çarpıştıkları, savaşçıların orada öldükleri... Şehit olurken “Allahu ekber” söylemleri nedeniyle can verdikleri dağların adının “Allahu ekber” olduğu...
Şarkıda “Ninen ölsün” yerine “Vay Sinan ölsün sarı gelin” nakaratı vardır.
Azerbaycan’da yüzyıllardır söylenen sarı gelin nakaratlı türkünün ise ilk kıtası şöyle:
Saçın uzun hörmezler
Gülü gonçe dermezler
Bu sevda ne sevdadır
Seni mene vermezler
Neynim aman sarı gelin (Namazeliyev-1993:62)

SARI GELİN BÖLGENİN
Benim de paylaştığım genel kanaat “sarı gelinin Erzurum, Kars’tan başlayarak, Azerbaycan’ı ve Kafkasya’yı da” kapsayan coğrafyanın ürünü olduğudur.
Ermenilere gelince...
Türk halk hikâyelerini kendi dillerine çevirdikleri ve bunu yaparken İslami motifleri değiştirdikleri örnekler çok.
Türk halk hikâyelerini Ermeniceye çeviren Agek Muhtaryan’ın çeviri yapıtları dikkat çekicidir.
“Âşık Garip, Kerem ile Aslı, Şah İsmail, Ferhat ile Şirin, Asuman ile Zeycan, Köroğlu, Emrah ile Selvi, Leyla ile Mecnun bunlardan bazılarıdır.”
Aslında tarih boyunca Türk ve Ermeni ilişkilerinde şarkılara da yansıyan iç içelik bir gerçektir.
İşte bir mani:
Bahçelerde mormeni
Verem ettin sen beni
Ya sen İslam ol Ahçik
Ya ben olam Ermeni
Azeri kardeşlerimizin “Ermenilere karşı haklı tepkilerini” içtenlikle anlıyorum.
İki devlet bir milletiz.
Pazar programımda dile getirdiğim ise sadece çok sayıda rivayetten biriydi.
Azeri kardeşlerimizi kucaklıyorum.

Sarı gelin şarkısının efsanedeki sarı gelini Humar hanım temsili fotoğrafı

1  2  3  

Ebülfez Elçibey

Mehmetçik

ANKARA

Hürriyet Sabah Milliyet
Star Cumhuriyet Radikal
Yeni Şafak Türkiye Vatan
Akşam Zaman Posta