Azerbaycan, bugün itibariyle 86 000 km2 arazi ve 8 milyon nüfusa sahip bir ülkedir. Topraklarının %20 yirmisi Ermeni işgali altında bulunan Azerbaycan’da yerlerinden yurtlarından kaçkın olarak yaşayan insanlar on yılı aşkın bir süreden bu yana çadırlarda veya sosyal konutlarda iskana tabidirler. Atalarından kendilerine kalan tarlalarından, bağlarından, evlerinden uzak bir şekilde yaşam mücadelesi veren bu insanların ne zaman geriye dönecekleri de meçhuldür. Bu konuda Azerbaycan yöneticileriyle işgalci ülke olan Ermenistan yöneticileri arasında yapılan yirmiyi aşkın resmi görüşme, gerekse uluslar arası platformlarda yapılan görüşmelerden de hiçbir sonuç çıkmamıştır.

Azerbaycan İsminin Evrimi Azerbaycan adı bölgede MÖ 4. yy. dan itibaren görülmüştür. Bununla ilgili iki görüş mevcuttur. Bunlardan biri Atropat'ın kurduğu devletin isminin Atropaten olduğu, bu ismin farslarda Aderbadagan, Araplarda Aderbaycan şeklinde telaffuz edildiğidir. Diğeri ise Azer ve Baycan sözlerinin Od-Ateş ve Yurt Karşılığı olduğu, bununla da “Odlar yurdu” anlamında Azerbaycan sözcüğünün kullanıldığıdır. (Bu görüş Azerbaycan topraklarının çeşitli bölgelerinde eski dönemlerden beri kendiliğinden yanan doğalgazdan kaynaklanıyor olabilir. Bakü yakınlarındaki Od Dağı yanan doğalgazı ile bu görüşe örnek oluşturmaktadır. Ayrıca Urmiye taraflarında da kendiliğinden yanmakta olan doğalgaz kaynakları bulunmaktadır.

Dünya coğrafyasında bir çok bölge; tarihi, ekonomik ve stratejik özellikleriyle farklılıklar gösterir. Bu özelliklere sahip bölgeler içinde Kafkasya bölgesi akla ilk gelenlerdendir. Avrasya'nın doğusu ile batısı arasındaki geçit konumu itibariyle de ayrı bir özellik taşır. Kafkasya'nın dikkat çeken, önemli bir parçası ise Azerbaycan'dır. Bu gün de enerji kaynakları yönüyle dünyanın dikkatlerini üzerinde toplayan Azerbaycan bağımsızlığına kavuştuğu 1991 yılında yapılan önemli çıkışlardan sonra 1994 sonrası siyasal iç çekişmeler ve parlamentonun tasfiyesi ve daha sonraki 1997 seçimleri ve onun bir tekrarı olan 15 Ekim 2003 tarihli seçimlerle demokrasi sınavı vermiştir. Bütün bu gelişmelere rağmen Azerbaycan yer altı kaynaklarıyla uluslar arası platformlarda cazip yerini koruyarak uzun süre gündemde kalacaktır. Coğrafi yönden Kuzeyde Derbent, Borçalı; batıda Türkiye ile sınır, güneyde Hemedan dahil, Güneydoğu’da Tahran yakınlarındaki Gazvin'i kapsayan ve doğusu Hazar Denizi ve İran Toprakları ile çevrili büyük bir coğrafyanın adıdır. Kafkas sıradağlarından başlayıp Irak topraklarına kadar uzanan bu geniş coğrafya, tarihin ilk çağlarından itibaren yerleşim bölgesidir. Aras'ın güneyinde Urmiye Gölü çevresinde, Merağa'da, Tebriz ve Karadağ dolaylarında, Arasın kuzeyinde ise Nahçıvan, Taşkesen, Laçın, Hanlar v.s. bölgelerde bulunan kalıntılar, Azerbaycan coğrafyasının bir çok yerinde görülen ilk çağ dönemlerinin, Taş Devri, Cilalıtaş Devri, Tunç Devri, Bakır Devri gibi dönemlerin yaşandığı Bakü yakınlarında bulunan Gobustan bölgesindeki kaya resimleri, Azerbaycan coğrafyasında ilk toplu yaşamın örnekleriyle doludur.